Turkse grammatica: De gebiedende wijs - De imparatief

In les 6 van het boek "Günaydın" wordt de gebiedende wijs (de imparatief) doorgenomen.

Ik zal de werkwoordvormen prezenteren en voorbeeldzinnen geven:

1. gitmek = gaan, rijden

(sen) Postaneye git! - (sen) Postaneye gitme!
(jij) Ga naar de post! - (jij) Ga niet naar de post!

(siz) Postaneye gidin! - (siz) Postaneye gitmeyin!
(jullie, u) Gaan jullie naar de post! - (jullie, u) Gaan jullie niet naar de post!

Met andere werkwoorden:

2. vermek = nemen

(sen) ver! - (sen) verme!
(siz) verin! (siz) vermeyin!

3. beklemek = wachten

(sen) bekle! - (sen) bekleme!
(siz) bekleyin - (siz) beklemeyin!

4. almak = nemen, kopen

(sen) al! - (sen) alma!
(siz) alın! - (siz) almayın!

5. okumak = lezen

(sen) oku! - (sen) okuma!
(siz) okuyun! (sen) okumayın!

Bovendien bestaat er nog een zeer formele vorm voor de "siz" persoon, die gevormd wordt door "iz / ız / uz / üz" aan de werkwoordsvorm van de "siz" persoon aantehangen. Maar deze vorm wordt in de gesproken taal in Türkiye nauwelijks gebruikt. (Voorbeeld: Postaneye gidiniz! - Postaneye gitmeyiniz!)

Fasulye

Turks: Grammatica Kaç tane? - Ne kadar?

Ik wil nu maar een interessant grammatica onderwerp uitleggen.

kaç? = hoeveel?

tane = het stuk

kaç tane? = hoeveel stukken / stuks? = ENG: how many?

ne? = wat?

kadar = the amount

ne kadar? = hoeveel? welke hoeveelheid? = ENG: how much?


DE REGEL: Als een hoeveelheid telbaar is, dan wordt erna gevraagd met "kaç tane?" en dit ook bij personen. Als een hoeveelheid ontelbaar is (bv. van suiker, koffie, worst, kaas), dan wordt erna gevraagt met "ne kadar?".

VOORBEELDEN:

1. Mutfakta kaç tane bira var? - In de keuken zijn er hoeveel (flessen) bier?
2. Gönül Hanım ne kadar sucuk alıyor? - Mevrouw Gönül koopt welke hoeveelheid Turkse worst?
3. Sınıfta kaç tane öğrenci var? - In de klas zijn er hoeveel (stuks) studenten?
4. Emine kaç tane sözlük alıyor? - Emine koopt hoeveel (stuks) woordenboeken?
5. Burhan ne kadar şeker satıyor? - Burhan verkoopt welke hoeveelheid suiker?
6. Masada ne kadar ekmek var? - Op de tafel is er welke hoeveelheid brood?

Fasulye

Turks: De omschrijving van "hebben"

De Turkse taal heeft geen equivalent met het werkwoord "hebben". Als men dit wil uitdrukken, moet het omschreven worden. Ik zal wat voorbeelden geven, zodat dat duidelijk wordt.

Sende kitap var mı? - Heb jij een boek?

Evet, bende kitap var. - Ja, ik heb een boek.

Hayır, bende kitap yok. - Nee, ik heb geen boek.

Sizde kalem yok mu? - Hebt u / hebben jullie niet een stift?

Sizde kalemtıraş var mı? - Hebt u / hebben jullie een puntenslijper (= Bleistiftanspitzer)?

Evet, bende / bizde kalemtıraş var. - Ja, ik / wij hebben een puntenslijper.

Hayır, bende / bizde kalemtıraş yok. - Nee, ik / wij hebben geen puntenslijper.

Kitap kimde? - Wie heeft het boek?

Kitap bende. - Ik heb het boek.

Kitap sende yok mu? - Heb jij niet het boek?

NB: Aan de volgorde van het naamwoord in de zin kam men herkennen of het woord bepaald (NL: de / het) of onbepaald (NL: een) is. Het Turks gebruikt hierbij geen lidwoord.

Fasulye

Turks: Voorwaardelijke zinnen in de tegenwoordige tijd

Lextra Türkisch, Les 10

Hier gaat het om voorwaardelijke zinnen: ise - vorm

1. Als ik kom.... (şimdiki zaman)

ben geliyorsam
sen geliyorsan
o geliyorsa
biz geliyorsak
siz geliyorsanız
onlar geliyorsalar
onlar geliyorlarsa

2. Als ik wacht... (geniş zaman)

ben beklersem
sen beklersen
o beklerse
biz beklersek
siz beklerseniz
onlar beklerseler
onlar beklerlerse

3. Als ik niet verkoop... (şimdiki zaman)

ben satmıyorsam
sen satmıyorsan
o satmıyorsa
biz satmıyorsak
siz satmıyorsanız
onlar satmıyorsalar
onlar satmıyorlarsa

4. Als ik niet vraag... (geniş zaman)

ben sormazsam
sen sormazsan
o sormazsa
biz sormazsak
siz sormazsanız
onlar sormazsalar
onlar srmazlarsa

De voorwaardelijke zinnen kunnen in het Turks met "eğer" versterkt worden, maar het is niet verplicht.

Voorbeeldzinnen:

Eğer Mesut geliyorsa, bana bir telefon etsin.
Als Mesut komt, zou hij mij eens opbellen.

Eğer Fatma gelirse, bana bir telefon etsin.
Als Fatma (zeker) komt, zou ze mij eens opbellen.

Eğer istersen, bizimle gelebilirsin.
Als je wilt, kun je met ons komen.

Eğer problem varsa, bana haber ver.
Als er een problem is, breng mij verslag uit.

Eğer dükkana giderse, bir litre maden suyu alsın.
Als hij/zij naar de winkel gaat, zou hij/zij een liter mineraalwater kopen.

Eğer sorarasak, cevap verir misiniz?
Als wij vragen, zult u/zullen jullie antwoorden?

Fasulye

Turks: bijzinnen met "dat" (= dass)

Lextra Sprachkurs Türkisch, Les 9

In het Nederlands/Duits/Engels kunnen bijzinnen met dat/dass/that gevormed worden. De Turkse taal heeft voor zoiets geen bijzinnen, daarom moet dit in het Turks heel anders uitgedrukt worden.

Wat we nodig hebben daarvoor is de verkorte infinitief/onbepaalde wijs met de possesiefuitgangen:

gelmek = komen
gelme = verkorte infinitief/onbepaalde wijs

gelmem (ben)
gelmen (sen)
gelmesi (o)
gelmemiz (biz)
gelmeniz (siz)
gelmesi (onlar)

ben = ik
sen = jij
o = hij, zij
biz = wij
siz = jullie/u
onlar = zij

almak = kopen
alma = verkorte infinitief/onbepaalde wijs

almam (ben)
alman (sen)
alması (o)
almamız (biz)
almanız (siz)
alması (onlar)

Zo, dat zijn de werkwoordvormen, die men moet gebruiken de zinnen te vormen, die ik hier wil presenteren.

Het is goed dat ik vandaag kom: Benim bugün gelmem iyi(dir).
@ dat jij vandaag komt: Senin bugün gelmen iyi(dir).
@ dat hij/zij vandaag komt: Onun bugün gelmesi iyi(dir).
@ dat wij vandaag komen: Bizim bugün gelmemiz iyi(dir).
@ dat jullie/u vandaag komen/komt: Sizin bugün gelmeniz iyi(dir).
@ dat zij vandaag komen: Onların bugün gelmesi iyi(dir).

Het is belangrijk dat ik het boek niet koop: Benim kitabı almamam önemli(dir).
@ dat jij het boek niet koopt: Senin kitabı almaman önemli(dir).
@ dat hij/zij het boek niet koopt: Onun kitabı almaması önemli(dir).
@ dat wij het boek niet kopen: Bizim kitabı almamamız önemli(dir).
@ dat jullie/u het boek niet kopen/koopt: Sizin kitabı almamanız önemli(dir).
@ dat zij het boek niet kopen: Onların kitabı almaması önemli(dir).

Aan de lezers van mijn blog: Sorry, als ik niet helemaal correct ben met Nederlandse grammaticabegrippen, want alle grammaticauitleg, die ik kan raadplegen, is in het Duits geschreven. Correcties van de Nederlandse grammaticaterminologie zijn altijd welkom!

Fasulye

Turkse grammatica van "moeten, nodig zijn"

Lextra Sprachkurs Türkisch, Les 9

- şart > absolute noodzaak
- gerek > noodzaak, behoefte
- mecbur > gedwongen, noodgedwongen
- gerekli > nodig, noodzakelijk
- lazım > nodig, noodzakelijk

Saat sekizde okulda olmam (olman, alması, olamız, olmanız, olması) şart (gerek, mecbur, gerekli, lazım).

Om acht uur moet ik (jij, hij/zij, wij, jullie/u, zij) op school zijn.

In dit geval worden possesiefsuffixen aan de verkorte infinitief "olma" (van "olmak = zijn") gehangen. Afhankelijk ervan hoe dwingend de noodzaak is, die zal worden uitgedrukt, kan men kiezen tussen de vijf verschillende woorden, die boven zijn genoemd.

Een andere mogelijkheid om het "moeten" uittedrukken zijn de regelmatige werkwoordvormen met "meli/malı":

Doktora gitmeliyim. - Ik moet naar de arts gaan.
@ gitmelisin. - Jij moet naar de arts gaan.
@ gitmeli.- Hij/zij moet naar de arts gaan.
@ gitmeliyiz. - Wij moeten naar de arts gaan.
@ gitmelisiniz. - Jullie/u moeten/moet naar de arts gaan.
@ gitmeli/ler. - Zij moeten naar de arts gaan.

Met deze constructie kunnen ook ontkennende (verneinte) zinnen gevormd worden:

Sigara içmemeliyim. - Ik mag niet roken.
@ içmemelisin. - Jij mag niet roken.
@ içmemeli. - Hij/zij mag niet roken.
@ içmemeliyiz. - Wij mogen niet roken.
@ içmemelisiniz. - Jullie/u mogen/mag niet roken.
@ icmemeli/ler. - Zij mogen niet roken.

De variant "malı" richt zich naar de regels van de klinkerharmonie (vocal harmony). Bijvoorbeeld: Bunu yapmamalıyım. - Ich mag dit niet doen.

Fasulye